مسابقه طراحی خانههای روستایی جلگه گیلان
در سال ۱۳۹6 در مسابقه طراحی «خانههای مسکونی در مناطق جلگهای و ساحلی گیلان» که توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان استان گیلان برگزار شد، شرکت کردیم. این مسابقه با هدف بازخوانی اصول معماری بومی گیلان و ارائه راهکارهایی متناسب با شیوه زندگی امروز، از معماران دعوت میکرد تا با نگاهی معاصر، میان اقلیم، فرهنگ و معماری بومی پیوندی خلاقانه برقرار کنند.
برای مسابقه، چهار سایت نمونه با شرایط متفاوت توسط برگزارکننده تعریف شده بود. هر یک از این زمینها دارای جهت دسترسی متفاوتی از جبهه شمال، جنوب، شرق یا غرب بودند و همین تفاوت، نقش تعیینکنندهای در نحوه استقرار ساختمان، سازماندهی فضاها، شکلگیری حیاط و کیفیت ارتباط میان فضاهای باز، نیمهباز و بسته داشت. علاوه بر این، پروژهها در دو گروه طراحی خانههای همکف و خانههای یکطبقه دستهبندی شده بودند و هر تیم متناسب با سایت و برنامه فیزیکی اختصاصیافته، راهکار طراحی خود را ارائه میکرد.
در این پروژه تلاش کردیم به جای بازتولید صرف عناصر شناختهشده معماری بومی، منطق شکلگیری آنها را بازخوانی کنیم. سازماندهی فضاها بر اساس اقلیم مرطوب گیلان، بهرهگیری از تهویه طبیعی، ایجاد فضاهای نیمهباز، توجه به جهت بادهای مطلوب و کنترل تابش مستقیم خورشید، از مهمترین مبانی طراحی بود. ایوان بهعنوان فضای واسط میان خانه و طبیعت، نقش مهمی در کیفیت زندگی روزمره و ارتباط ساکنان با فضای بیرون ایفا میکرد و در طراحی نیز به یکی از عناصر اصلی تبدیل شد.
انتخاب مصالح نیز در راستای همین نگاه انجام گرفت. نمای ساختمان با ترکیبی از سیمان سفید، آجر و سطوح رنگشده طراحی شد؛ ترکیبی که ضمن حفظ سادگی و خوانایی حجم، یادآور بافت و رنگ معماری روستایی گیلان بود. استفاده از سقف شیبدار با پوشش سفال نیز علاوه بر پاسخگویی به شرایط اقلیمی و بارندگی فراوان منطقه، به هویت آشنای خانههای جلگهای گیلان ارجاع میداد، بیآنکه به تقلید مستقیم از نمونههای تاریخی محدود شود.
از سوی دیگر، یکی از معیارهای اصلی داوری مسابقه، انطباق طرح با ضوابط تدوینشده برای خانههای روستایی جلگه گیلان بود؛ ضوابطی که بر بهرهگیری از انرژیهای غیرفعال، استفاده از مصالح همساز با اقلیم، رعایت فرهنگ سکونت، کاهش سطوح غیرضروری و توجه به کیفیت فضاهای نیمهباز تأکید داشت. تلاش کردیم این اصول را نه بهصورت مجموعهای از الزامات، بلکه بهعنوان مبنای شکلگیری معماری پروژه در نظر بگیریم.
در نهایت، طرح ارائهشده از سوی هیئت داوران به عنوان اثر شایسته تقدیر انتخاب شد. این تجربه برای ما فرصتی ارزشمند بود تا ظرفیتهای معماری بومی را با رویکردی معاصر بازخوانی کنیم و نشان دهیم که معماری اقلیممحور، بیش از آنکه در ظاهر بنا خلاصه شود، در شیوه اندیشیدن به فضا، زندگی و بستر شکل میگیرد.
تیم طراحی : سمانه قاسمی ، مریم نوروزی ، احسان ختار
