طراحی نما ساختمان تجاری مسکونی نیکا

ساختمان نیکا، پروژه‌ای تجاری–مسکونی در شهر ایوان است که طراحی آن از مواجهه با یک برنامه فیزیکی متنوع، محدودیت‌های بستر و شرایط اقلیمی شکل گرفت. سازماندهی هم‌زمان فضاهای تجاری، پارکینگ و واحدهای مسکونی در کنار ضرورت کنترل تابش غرب و حفظ حریم خصوصی، به شکل‌گیری معماری‌ای انجامید که در آن پلان، پوسته و جزئیات نما به‌عنوان اجزای یک سیستم واحد عمل می‌کنند.

معرفی پروژه

پروژه ساختمان نیکا در زمینی تک‌بر به مساحت ۳۰۰ مترمربع و با کاربری تجاری–مسکونی در شهر ایوان شکل گرفت. فرایند طراحی با شناخت نیازهای خانواده جعفری و تدوین برنامه‌ای متناسب با عملکردهای مختلف ساختمان آغاز شد.

یکی از چالش‌های اصلی پروژه، استقرار عملکردهای متفاوت تجاری و مسکونی در یک ساختار منسجم بود. در کنار این موضوع، بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی و مشکلات تجربه‌شده در ساختمان‌های مجاور، امکان استفاده از زیرزمین را محدود می‌کرد؛ بنابراین حل مسئله پارکینگ، فضاهای تجاری و دسترسی مستقل بخش مسکونی در طبقه همکف اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.

اقلیم، نور و حریم خصوصی

جبهه اصلی ساختمان در معرض نور غرب قرار دارد؛ نوری که به‌خصوص در ساعات بعدازظهر می‌تواند باعث افزایش دریافت حرارتی و ایجاد خیرگی در فضاهای داخلی و نیمه‌باز شود.

در پاسخ به این شرایط، جداره‌های مشبک و متحرک در مقابل تراس‌ها به‌عنوان بخشی از پوسته معماری در نظر گرفته شدند. این عناصر علاوه بر تعدیل تابش مستقیم، امکان کنترل دید به فضاهای نیمه‌باز و افزایش حریم خصوصی واحدهای مسکونی را فراهم می‌کنند.

در نتیجه، پوسته نما صرفاً یک ترکیب بصری نیست؛ عمق بازشوها، سایه‌اندازها و صفحات مشبک هم‌زمان در پاسخ به نور، دید و کیفیت فضای داخلی عمل می‌کنند.

نما و متریال

زبان نمای ساختمان نیکا از کنار هم قرار گرفتن مجموعه محدودی از عناصر و متریال‌ها شکل گرفته است: آجر، سطوح روشن، فریم‌های فلزی تیره، عناصر چوبی، شیشه و پوشش گیاهی.

آجر به‌عنوان متریال پیونددهنده، حضور پررنگی در تراز خیابان و بخش میانی ساختمان دارد. در طبقه همکف، قوس‌های آجری ریتم جداره تجاری را تعریف می‌کنند و با ایجاد عمق و سایه، مقیاس نما را به عابر و فضای شهری نزدیک‌تر می‌سازند.

در طبقات مسکونی، هندسه صریح‌تر و قاب‌های بزرگ راست‌گوشه در مقابل ریتم قوس‌های همکف قرار گرفته‌اند. این تقابل میان قوس و خط مستقیم، جرم و فضای خالی، بافت آجر و سطوح یکدست روشن یکی از مؤلفه‌های اصلی شخصیت نماست.

فریم‌های فلزی مشکی مرز و عمق بازشوها را مشخص می‌کنند و عناصر چوبی ضمن ایجاد گرما در ترکیب متریال، در برخی نقاط نقش کنترل‌کننده نور و دید را نیز بر عهده دارند. فلاورباکس‌ها و پوشش گیاهی نیز به‌صورت محدود و یکپارچه با معماری در نقاط مشخص نما قرار گرفته‌اند.

رویکرد طراحی

در ساختمان نیکا تلاش شده است زبان معماری معاصر در ارتباط با مؤلفه‌های آشنای معماری ایران شکل بگیرد؛ نه از طریق بازتولید مستقیم فرم‌های تاریخی، بلکه با استفاده از مفاهیمی مانند قوس، آجر، سایه، عمق، ریتم و کنترل نور در یک ترکیب معاصر.

این رویکرد در کنار توجه به ارتباط درون و بیرون، باعث شده است تصمیمات مربوط به نما از کیفیت فضاهای داخلی جدا نباشند. بازشوها، تراس‌ها، صفحات مشبک و عمق پوسته همگی بخشی از رابطه میان فضای سکونت، اقلیم و نمای شهری ساختمان هستند.

ساختمان نیکا در نهایت حاصل تلاش برای پاسخ هم‌زمان به سه موضوع است: برنامه پیچیده یک ساختمان تجاری–مسکونی، شرایط اقلیمی و محدودیت‌های بستر، و شکل‌گیری یک هویت معماری منسجم از مقیاس کلی بنا تا جزئیات متریال.

مشخصات پروژه

نام پروژه: ساختمان نیکا
نام انگلیسی: Nika Building
کاربری: تجاری–مسکونی
موقعیت: ایوان، ایران
مساحت زمین: ۳۰۰ مترمربع
زیربنا: ۸۴۰ مترمربع
کارفرما: آقای جعفری
دفتر معماری: STARK Office
معمار: احسان ختار
همکار طراحی / CG Exterior: محمدحسین رحمتی
CG Interior: فایزه شاه‌ولی
سال: نیازمند تطبیق نهایی بین ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰