پروژه طراحی ساختمان نظام مهندسی شهر ایوان در استان ایلام در قالب مسابقهای با هدف طراحی ساختمانی اداری و اقامتی، توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان استان ایلام برگزار شد.
موضوع پروژه، طراحی ساختمانی با کاربری اداری و سوئیت اقامتی در زمینی به مساحت ۴۰۰ مترمربع بود؛ زمینی دوبر با سطح اشغال ۱۶۰ مترمربع و زیربنای ۲۵۰ مترمربع در دو طبقه.
با توجه به جایگاه ساختمان نظام مهندسی بهعنوان نهادی مرتبط با ساختوساز، معماری و مهندسی، پروژه فراتر از یک ساختمان اداری معمولی تعریف شد؛ بنا میبایست بتواند در مقیاس شهر، نمونهای از یک معماری مسئولانه، قابل اجرا، خوانا و واجد کیفیت فضایی باشد.
مسئله اصلی؛ ساختمان در گفتوگو با شهر
یکی از نخستین پرسشهای طراحی این بود که چگونه میتوان ساختمانی اداری را در زمینی نسبتاً محدود طراحی کرد که ضمن حفظ عملکردها و حریمهای مورد نیاز، خود را به یک حجم بسته و منفصل از شهر تبدیل نکند.
پاسخ پروژه بر پایه کاهش مرزبندی صریح میان ساختمان و فضای شهری شکل گرفت؛ نه به معنای حذف حریم، بلکه با هدف تبدیل مرز به یک فضای واسط و چندلایه.
نمایش رابطه حجم، خلأ و سازماندهی فضایی
در این رویکرد، ساختمان به جای آنکه همچون یک حجم مستقل درون زمین قرار گیرد، از مجموعهای از حجمها و فضاهای خالی تشکیل شده است. عقبنشستگیها، شکاف میان تودهها، فضای ورودی و حیاط نیمهخصوصی، سلسلهمراتبی تدریجی میان شهر، ورودی، فضای میانی و فضاهای داخلی ایجاد میکنند.
ترکیب حجمهای چندگانه با ارتفاعهای متفاوت، چهرهای خوانا و پویا برای ساختمان نظام مهندسی شهر ایوان ایجاد کرده است. عقبنشستگی و پیشآمدگی تودهها، ضمن ایجاد تنوع در خط آسمان، رابطه بنا با فضای شهری را تقویت میکند.
به این ترتیب، ارتباط با شهر تنها از طریق نمای ساختمان اتفاق نمیافتد؛ بلکه حرکت و تجربه ورود به ساختمان نیز بخشی از این ارتباط است.
از حجم یکپارچه تا مجموعهای از توده و خلأ
یکی از تصمیمهای اصلی پروژه، پرهیز از ایجاد یک حجم یکپارچه و صلب بود.
توده ساختمان به بخشهایی با ارتفاع، عمق و عقبنشستگی متفاوت تقسیم شده و همین امر به شکلگیری خط آسمانی متنوع و خوانا منجر شده است. در میان این تودهها، فضاهای منفی شکل میگیرند که تنها نقش فرمی ندارند؛ بلکه بخشی از سازماندهی فضایی پروژه، مسیر حرکت، نورگیری و ارتباط میان فضاهای داخلی و باز را بر عهده میگیرند.
در نتیجه، فرم نهایی پروژه حاصل تقابل ساده «ساخته و ساختهنشده» نیست؛ بلکه گفتوگویی میان حجم و خلأ است.
فضاهای خالی به اندازه حجمهای ساختهشده در تعریف هویت پروژه نقش دارند.
نمای شب ساختمان نظام مهندسی شهر ایوان
حیاط؛ فضای واسط میان شهر و ساختمان
با وجود محدودیت زمین، حفظ یک فضای باز باکیفیت از اصول مهم طراحی بود.
حیاط مجموعه بهعنوان یک فضای نیمهخصوصی تعریف شد؛ فضایی که میان عرصه عمومی شهر و فضای داخلی ساختمان قرار میگیرد و امکان مکث، تعامل و تنفس را برای کاربران فراهم میکند.
حیاط بهعنوان قلب فضای باز مجموعه
آب، فضای سبز، نور طبیعی و جدارههای شفاف در کنار یکدیگر، حیاط را از یک فضای باقیمانده به عنصر اصلی سازماندهنده پروژه تبدیل کردهاند.
ارتباط مستقیم فضاهای داخلی با این حیاط باعث میشود فضای اداری صرفاً محیطی بسته و منفک از طبیعت نباشد. دیدهای متقابل میان داخل و خارج، شفافیت جدارهها و حضور فضای سبز، کیفیتی پیوسته میان فضای کاری و فضای باز ایجاد میکنند.
ترکیب آب، فضای سبز و معماری در حیاط مرکزی
ورود؛ حرکتی تدریجی از شهر به معماری
ورودی ساختمان نیز در امتداد همین ایده شکل گرفته است.
به جای تعریف یک مرز ناگهانی و صلب میان پیادهرو و ساختمان، فضای ورودی با عقبنشستگی حجم و ایجاد یک سطح باز و گسترده، امکان شکلگیری یک فضای انتقالی را فراهم میکند.
ساختمان از منظر ورود به بنا ، تجربه و مقیاس انسانی
پلههای ورودی، پیشفضا و شکاف ایجادشده میان حجمها، مسیر حرکت مخاطب را از فضای شهری به فضای داخلی هدایت میکنند.
این مسیر تلاش میکند ساختمان را به جای یک مقصد صرفاً عملکردی، به فضایی دعوتکننده و قابل تجربه تبدیل کند.
دو کاربری؛ یک ساختار خوانا
یکی دیگر از چالشهای اصلی، قرارگیری همزمان دو کاربری اداری و اقامتی در یک مجموعه بود.
پاسخ طراحی بر پایه تفکیک عملکردی و ایجاد یک دیاگرام فضایی ساده و خوانا شکل گرفت. عرصههای مختلف پروژه به گونهای سازماندهی شدند که ضمن حفظ استقلال عملکردی، ارتباط کلی مجموعه از بین نرود.
تفکیک عملکردها در فرم نیز بازتاب یافته و به شکلگیری تودههای متفاوت کمک کرده است. به این ترتیب، تفاوت عملکردها نه تنها در پلان، بلکه در خوانش کلی بنا نیز قابل تشخیص است.
در فضای داخلی اداری نیز تلاش شده است تا با استفاده از شفافیت، دیدهای متقابل و ارتباط با حیاط، محیطی روشن و قابل خواندن شکل گیرد.
سازماندهی فضایی طبقه همکف و ارتباط آن با ورودی، حیاط و عرصههای اداری پروژه.
پلان طبقه اول، ادامه سازماندهی عملکردی پروژه در تراز بالاتر را نشان میدهد. تفکیک عرصههای اداری و اقامتی در کنار ایجاد ارتباط بصری با حیاط و فضاهای باز، بخشی از رویکرد پروژه برای ایجاد یک ساختار فضایی خوانا و منسجم است. نحوه قرارگیری فضاها همچنین به شکلگیری حجمهای مستقلتر و خط آسمان متنوع ساختمان کمک میکند.
ساختمان نظام مهندسی؛ معماری بهعنوان الگو
ساختمان نظام مهندسی صرفاً محل استقرار یک مجموعه اداری نیست؛ بلکه خود میتواند نمایندهای از فرهنگ ساختوساز و کیفیت معماری در شهر باشد.
از این منظر، یکی از مسائل اصلی پروژه این بود که ساختمان بتواند در کنار پاسخگویی به نیازهای عملکردی، نمونهای از رعایت همزمان کیفیت معماری، اصول فنی، مقررات و قابلیت اجرا باشد.
به همین دلیل، زیباییشناسی پروژه به صورت جدا از مسائل فنی و عملکردی تعریف نشده است. نظم هندسی، تناسبات، مدولبندی، نور، مصالح، فضای سبز و سازماندهی فضایی، در کنار یکدیگر زبان معماری پروژه را شکل میدهند.
هدف، ایجاد ساختمانی نبود که تنها در تصویر جذاب باشد؛ بلکه بنا میبایست در شرایط واقعی نیز بتواند همان کیفیت طراحیشده را حفظ کند.
خوانش حجم و خط آسمان از مقیاس شهری
زمینه و اقلیم
پروژه تلاش میکند پاسخ خود را به بستر، تنها در قالب فرم ساختمان محدود نکند.
ایجاد حیاط، گسترش فضای سبز، ایجاد فضای سبز در بام، استفاده از فضاهای نیمهباز و کنترل میزان بازشدگی جدارهها، بخشی از راهکارهای پروژه برای ایجاد کیفیت اقلیمی مناسبتر هستند.
حیاط مرکزی امکان ورود نور طبیعی و ایجاد ارتباط بصری با فضای سبز را فراهم کرده و فضاهای واسط و عقبنشستگیهای حجم، علاوه بر نقش فضایی، در ایجاد سایه و کنترل شرایط محیطی نیز مؤثرند.
کنترل آلودگی صوتی و ایجاد لایههای مختلف میان فضای شهری و فضاهای داخلی نیز در سازماندهی مجموعه مورد توجه قرار گرفته است.
ارتباط بصری میان حیاط و فضاهای داخلی
اقتصاد و قابلیت اجرا
یکی از مهمترین ملاحظات پروژه، شرایط اقتصادی و اجرایی محل ساخت بود.
قرارگیری پروژه در شهر ایوان و محدودیت نسبی منابع، بودجه و ظرفیتهای اجرایی، این ضرورت را ایجاد میکرد که طرح از ابتدا با نگاه به امکان ساخت واقعی شکل بگیرد.
بنابراین قابلیت اجرا بهعنوان یک محدودیت بیرونی به پروژه تحمیل نشد، بلکه به بخشی از فرآیند طراحی تبدیل شد.
تلاش شد فرم، سازماندهی فضایی، انتخاب مصالح و جزئیات به گونهای باشند که ضمن حفظ کیفیت معماری، امکان اجرای پروژه با منابع و توان اجرایی موجود فراهم باشد و ساختمان پس از ورود به مرحله اجرا نیازمند تغییرات اساسی در طراحی نباشد.
در این نگاه، سادگی به معنای حذف کیفیت نیست؛ بلکه تلاشی برای رسیدن به تعادل میان کیفیت معماری، اقتصاد و امکان تحقق است.
زمینه و اقلیم
پروژه تلاش میکند پاسخ خود را به بستر، تنها در قالب فرم ساختمان محدود نکند.
ایجاد حیاط، گسترش فضای سبز، ایجاد فضای سبز در بام، استفاده از فضاهای نیمهباز و کنترل میزان بازشدگی جدارهها، بخشی از راهکارهای پروژه برای ایجاد کیفیت اقلیمی مناسبتر هستند.
حیاط مرکزی امکان ورود نور طبیعی و ایجاد ارتباط بصری با فضای سبز را فراهم کرده و فضاهای واسط و عقبنشستگیهای حجم، علاوه بر نقش فضایی، در ایجاد سایه و کنترل شرایط محیطی نیز مؤثرند.
کنترل آلودگی صوتی و ایجاد لایههای مختلف میان فضای شهری و فضاهای داخلی نیز در سازماندهی مجموعه مورد توجه قرار گرفته است.
زبان معماری؛ خوانایی، حرکت و دعوتکنندگی
زبان معماری پروژه بر پایه ترکیب حجمهای ساده، خلأهای تعریفشده، تغییر ارتفاع، شفافیت و حضور فضای سبز شکل گرفته است.
تغییر در خط آسمان و قرارگیری تودهها در عمقهای مختلف، باعث میشود بنا از زوایای مختلف چهرهای متفاوت داشته باشد. همزمان، فضاهای مثبت و منفی در کنار یکدیگر حس حرکت را در نما و فضای داخلی تقویت میکنند.
در داخل مجموعه نیز مسیرها، حیاط، آب، فضای سبز و ارتباط بصری میان طبقات و فضاها، تجربهای پیوسته ایجاد میکنند.
در این پروژه، خوانایی و دعوتکنندگی نه از طریق فرمهای پیچیده، بلکه از طریق سازماندهی دقیق فضا و رابطه میان توده و خلأ حاصل شده است.
مشخصات پروژه
عنوان پروژه: طراحی ساختمان نظام مهندسی شهر ایوان، استان ایلام
کاربری: ساختمان اداری و سوئیت اقامتی
موقعیت: شهر ایوان، استان ایلام
برگزارکننده مسابقه: سازمان نظام مهندسی ساختمان استان ایلام
مساحت زمین: ۴۰۰ مترمربع
سطح اشغال: ۱۶۰ مترمربع
مساحت زیربنا: ۲۵۰ مترمربع
تعداد طبقات: ۲ طبقه
نتیجه مسابقه: طرح شایسته تقدیر
گروه طراحی
دفتر معماری استارک _ گروه نمای پنجم _
سرپرست طراحی: احسان ختار
اعضای تیم طراحی:
محمدامین قیصرنوه
محمدحسین رحمتی
سمانه قاسمی
هیئت داوران
دکتر کامران افشار نادری
دکتر محمدرضا نیکبخت
دکتر عاطفه کرباسی
سخنران مراسم
دکتر علیرضا تغابنی
