معرفی پروژه
این پروژه در طبقه آخر یک ساختمان پنجطبقه در خیابان مطهری، محله شهدا در ایلام، به گروه طراحی ما سپرده شد. هدف اصلی، بازتعریف بام موجود بهعنوان فضایی قابل استفاده برای زندگی روزمره، دورهمی و اوقات فراغت بود؛ فضایی که بتواند در عین پاسخگویی به نیازهای عملکردی، با شرایط اقلیمی و ویژگیهای شهری پیرامون خود نیز هماهنگ باشد.
یکی از مهمترین چالشهای پروژه، قرارگیری ساختمان در معرض بادهای غالب منطقه، موسوم به «باد قوچعلی» بود. شدت این باد، امکان استفاده مطلوب از فضای باز بام را محدود میکرد. در کنار آن، تابش شدید نور شرق به اتاق مستر، اشراف ساختمانهای تازهساختهشده روبهرو و عدم رشد مناسب پوشش گیاهی موجود، از دیگر مسائل مؤثر در شکلگیری طرح بودند.
فضای غذاخوری و دورهمی در بام سبز پروژه.
از این رو، رویکرد طراحی صرفاً بر ایجاد یک بام سبز متمرکز نبود؛ بلکه هدف، تبدیل بام به فضایی نیمهخصوصی، چندمنظوره و قابل استفاده برای تعامل و فراغت بود.
سازماندهی فضا
پس از بررسی شرایط موجود، بام به دو بخش اصلی فضاهای باز و فضاهای بسته تقسیم شد. حدود ۶۰ مترمربع از سطح بام با استفاده از سازهای سبک و سقف شیبدار پوشانده شد تا امکان استفاده از آن در شرایط مختلف فراهم شود.
فضای بسته مجموعهای از عملکردهای مکمل را در خود جای داد؛ از جمله فضای سلفسرویس با حالوهوای کافه و کانتر مستقل، فضای شومینه و آشپزی محدود، نشیمن با مبلمان تخت و جمعشونده و فضایی برای دورهمی و انجام بازیهای گروهی.
در بخش باز، باربیکیو، حوض و آبنما، فضای غذاخوری، نشیمن و سطوح سبز در کنار امکانات تفریحی مانند میز پینگپنگ جانمایی شدند. به این ترتیب، بام از یک سطح کماستفاده به مجموعهای متنوع از فضاها برای استراحت، پذیرایی، بازی و تعامل اجتماعی تبدیل شد.
پلان معماری بام سبز و سازماندهی فضاهای باز و بسته.
در برابر باد
یکی از عناصر اصلی طرح، جدارهای مشبک در امتداد لبه جانپناه بود. این جداره با ایجاد توالی پر و خالی، بهطور همزمان به کنترل دید و اشراف، کاهش شدت تابش خیرهکننده و مقابله با باد غالب کمک میکرد.
این عنصر بهعنوان یک پوسته مستقل در نظر گرفته نشد، بلکه با نشیمن و فضای سبز ادغام شد تا لبه بام به یک فضای فعال و قابل استفاده تبدیل شود؛ مرزی که هم از فضای داخلی بام محافظت میکند و هم کیفیت فضایی آن را ارتقا میدهد.
طرح اولیه این جداره از نظر عملکرد اقلیمی و کیفیت بصری، پیچیدهتر و مؤثرتر بود؛ اما با توجه به محدودیتهای اقتصادی پروژه و درخواست کارفرما، در ادامه سادهسازی شد و به راهحلی متناسب با شرایط اجرایی پروژه رسید.
بازتعریف فضای جمعی در بام
مجموعهای از محدودیتهای اقلیمی، شهری، عملکردی و اقتصادی، مسیر شکلگیری این پروژه را تعیین کردند. نتیجه، تلاشی برای تبدیل یک بام شهری به فضایی برای زندگی، تعامل و فراغت است؛ جایی که فضای سبز، معماری، مبلمان و عناصر اقلیمی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
نمایی از فضای سبز و نشیمن بام در پروژه «در برابر باد».
«در برابر باد» تجربهای از بازتعریف یک بام شهری بهعنوان بخشی از فضای زندگی است؛ فضایی که در آن محدودیتهای اقلیمی نه صرفاً بهعنوان مانع، بلکه بهعنوان بخشی از منطق شکلگیری معماری مورد استفاده قرار گرفتهاند.
موقعیت: ایران، ایلام
مساحت: ۱۶۰ مترمربع
کارفرما: آقای اکبری
معمار: احسان ختار
همکار طراحی: محمدامین قیصرنوه
سال: ۱۴۰۱
