طراحی ویلای شهری آراز در ایلام با هدف خلق خانهای مستقل، درونگرا و متناسب با شیوه زندگی یک خانواده شکل گرفت. این پروژه با مساحت زمین ۴۰۰ مترمربع و زیربنای حدود ۷۰۰ مترمربع، از مرحله طراحی معماری و طراحی داخلی تا نظارت و اجرا توسط دفتر معماری استارک انجام شده است.
مشخصات پروژه
نام پروژه: ویلای شهری آراز
موقعیت: ایلام، ایران
سال طراحی: ۱۳۹۹
سال اتمام اجرا: ۱۴۰۱
مساحت زمین: ۴۰۰ مترمربع
زیربنا: ۷۰۰ مترمربع
کاربری: ویلای مسکونی شهری
خدمات دفتر: طراحی معماری، طراحی داخلی، طراحی نما و محوطه، نظارت و اجرا
کارفرما: آقای صفرلکی و خانم آقایی
معمار: احسان ختار
تیم طراحی: دفتر معماری استارک
طراحی نما و لنداسکیپ: محمدحسین رحمتی
طراحی داخلی: محمدامین قیصرساری
نقشهکشی: مهسا جراحی
طراحی تأسیسات: مهران مسکینی
طراحی سازه: آرمان ختار
نظارت و اجرا: شرکت معماری نمای پنجم
پروژه ویلای شهری آراز در یکی از مناطق متراکم شهر ایلام شکل گرفت؛ جایی که افزایش ارزش زمین و گرایش به ساختوسازهای چند واحدی، بهتدریج الگوی خانههای مستقل شهری را کمرنگ کرده است. در چنین بستری، خواسته کارفرما ساخت خانهای بود که تنها پاسخگوی نیازهای عملکردی خانواده نباشد، بلکه محیطی امن، آرام و ماندگار برای زندگی، رشد فرزندان و شکلگیری خاطرات خانوادگی فراهم کند.
طراحی پروژه در زمستان ۱۳۹۹ آغاز شد و پس از طی مراحل طراحی، نظارت و اجرا، در ابتدای تابستان ۱۴۰۱ به پایان رسید. از نخستین مراحل شکلگیری طرح، مفاهیمی مانند درونگرایی، محرمیت، امنیت، خودبسندگی، ارتباط با طبیعت و کیفیت فضاهای میانی بهعنوان پایههای اصلی طراحی مورد توجه قرار گرفتند.
سازماندهی فضایی پروژه
فضاهای ویلا در دو طبقه و بر اساس میزان عمومی یا خصوصیبودن فعالیتها سازماندهی شدهاند.
طبقه همکف به فضاهای تفریحی، خدماتی و جمعی اختصاص یافته است و بخشهایی مانند حیاط مرکزی، استخر سرپوشیده، جکوزی، سونا، سالن بیلیارد و پارکینگ را در بر میگیرد. قرارگیری این عملکردها در مجاورت فضاهای باز و نیمهباز، امکان استفاده مستقل از بخش تفریحی خانه را فراهم کرده و در عین حال، ارتباط آن را با سایر قسمتهای بنا حفظ میکند.
طبقه اول، فضای اصلی زندگی خانواده را شکل میدهد. بخش خصوصی این طبقه شامل اتاق کودک، اتاق نوجوان، اتاقخواب مستر، کلوزت داخل اتاق مستر، سرویسهای بهداشتی و فضای لاندری است. در بخش عمومی نیز اتاق مهمان، سرویس مهمان، پذیرایی و آشپزخانه قرار گرفتهاند.
یک راهروی ارتباطی، بخشهای عمومی و خصوصی را از یکدیگر تفکیک میکند و در عین حال، پیوندی منظم میان آنها به وجود میآورد. این مسیر صرفاً نقش دسترسی ندارد، بلکه بهعنوان یک فضای واسط، عبور تدریجی از محیطهای جمعی به فضاهای آرام و خصوصی خانه را تعریف میکند.
حیاط مرکزی؛ قلب زنده خانه
حیاط مرکزی، مهمترین عنصر سازماندهنده پروژه است. این فضا با حضور آب، پوشش گیاهی، نور طبیعی و فضاهای نشستن، به قلب زنده خانه تبدیل شده و طبقات و عملکردهای مختلف را پیرامون خود به یکدیگر متصل میکند.
آبنمای خطی با پوشش سبزرنگ، باغچههای پیرامونی، درختان و سطوح چوبی، فضایی آرام و دعوتکننده در مرکز بنا ایجاد کردهاند. گشودگی طبقات به سمت حیاط باعث شده است که نور، سبزی و حرکت آب از نقاط مختلف خانه قابل مشاهده باشد و مرز میان فضای داخلی و بیرونی کاهش یابد.
ایوانها، تراسها، راهروها و فضاهای نیمهباز پیرامون حیاط، تنها مسیر عبور نیستند؛ بلکه محل مکث، گفتوگو، استراحت و تجربه حضور در طبیعتاند. به همین دلیل، میتوان کیفیت فضاهای میانی و بینابین را یکی از شاخصترین ویژگیهای معماری این پروژه دانست.
درونگرایی و کنترل دیدهای مزاحم
با توجه به موقعیت پروژه در بافت شهری و مجاورت با ساختمانها و معابر اطراف، کنترل اشراف و تأمین حریم خصوصی از مهمترین چالشهای طراحی بود. در پاسخ به این مسئله، نمای رو به شهر با بازشوهای محدودتر و سطوح صلبتر طراحی شد؛ در مقابل، جدارههای داخلی رو به حیاط مرکزی، شفافتر و بازتر شکل گرفتند.
این تضاد میان نمای بیرونی و فضای درونی، شخصیت اصلی خانه را تعریف میکند: بنایی آرام و کنترلشده در برابر شهر که در درون خود، فضایی روشن، سرسبز و گشوده را پنهان کرده است.
بازشوهای عمودی باریک، خطوط ساده، قابهای تیره و صفحات یکپارچه نما، ضمن حفظ حریم خانه، ترکیبی معاصر و ماندگار ایجاد کردهاند. ورودی اصلی نیز با عقبنشستگی، امتداد عمودی و حضور درخت، بهصورت فضایی دعوتکننده اما کنترلشده شکل گرفته است.
نور، طبیعت و امتداد زندگی در فضای باز
نورگیری مناسب جبهههای مطلوب، یکی دیگر از اصول اصلی طراحی بوده است. نور طبیعی از طریق حیاط مرکزی، پنجرههای سرتاسری، بازشوهای مرتفع و تراسهای پیرامونی وارد فضاهای داخلی میشود و در طول روز، کیفیتهای متفاوتی از نور و سایه را بر سطوح بنا ایجاد میکند.
حضور درختان و گیاهان در لایههای مختلف پروژه، طبیعت را از یک عنصر تزئینی فراتر برده و به بخشی از تجربه روزمره زندگی تبدیل کرده است. حتی در بخشهای مرتفعتر بنا نیز تراسها و باغچهها، پیوند بصری و عملکردی با حیاط را ادامه میدهند.
معماری برای زندگی و ماندگاری
در طراحی ویلای آراز تلاش شد خانه نه بهعنوان مجموعهای از اتاقها، بلکه بهعنوان یک نظام پیوسته از فضاهای داخلی، باز و نیمهباز شکل بگیرد. فضاهایی که در آنها، محرمیت و تعامل، سکون و حرکت، نور و سایه و معماری و طبیعت در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند.
نتیجه، خانهای درونگرا و خودبسنده است که در مواجهه با شهر، حریم و آرامش ساکنان خود را حفظ میکند و در فضای درونی، با آغوشی باز میزبان نور، آب، گیاه، باد و زندگی خانوادگی است. ویلای شهری آراز تلاشی است برای بازتعریف مفهوم خانه مستقل در بافت متراکم امروز؛ خانهای که علاوه بر پاسخگویی به نیازهای عملکردی، بستری برای آرامش، تعامل و شکلگیری خاطرات مشترک یک خانواده فراهم میآورد.
