مشخصات پروژه
نام پروژه: خانه آرام
موقعیت: روستای پاکل، ایلام، ایران
سال طراحی: ۱۴۰۰
مساحت زمین: ۱۲۰ مترمربع
زیربنای اولیه: ۸۰ مترمربع
کاربری: مسکونی
کارفرما: آقای حیدریزاده
معمار: احسان ختار
همکار طراحی و مدلسازی سهبعدی: محمدحسین رحمتی
نظارت بر اجرا: شرکت معماری نمای پنجم
خدمات دفتر: بازنگری و بهینهسازی پلانها، طراحی معماری و طراحی نما
مصالح اصلی نما: آجر، آجر مشبک و سنگ تراورتن
خانه آرام | روستای پاکل، ایلام
خانه آرام در سال ۱۴۰۰، در زمینی به مساحت ۱۲۰ مترمربع در روستای پاکل استان ایلام، به دفتر ما ارجاع شد. در زمان آغاز همکاری، بخشی از سازه ساختمان اجرا شده بود؛ بنابراین پروژه علاوه بر طراحی معماری و نما، نیازمند بازنگری نقشههای موجود و هماهنگکردن تصمیمات جدید با وضعیت اجرایی بنا بود.
خواسته اصلی کارفرما، شکلگیری خانهای جمعوجور و کامل برای یک خانواده بود؛ خانهای که ضمن تأمین فضاهای اصلی سکونت، از حریم خصوصی مناسب و فضای باز خانوادگی نیز برخوردار باشد. محدودیت ابعاد زمین، عرض کم بنا و اجرای بخشی از سازه، مهمترین چالشهای پروژه بودند.
بازنگری سازمان فضایی خانه
در طرح اولیه، ساختمان از یک زیرزمین و یک طبقه همکف تشکیل میشد. با بررسی دقیقتر نیازهای خانواده و محدودیت مساحت فضاهای داخلی، برنامه فیزیکی پروژه بازتعریف شد و بخشی از طبقه فوقانی به فضای بسته اختصاص یافت.
طبقه همکف با هدف تأمین نیازهای اصلی زندگی روزمره سازماندهی شد و شامل دو اتاقخواب، فضای پذیرایی و نشیمن، آشپزخانه، سرویسهای بهداشتی و تراس ورودی است. چیدمان فضاها بهگونهای شکل گرفت که ارتباط میان بخشهای عمومی و خصوصی خانه روان باشد و با وجود فشردگی پلان، استقلال اتاقها، کیفیت نورگیری و آسایش ساکنان حفظ شود.
در طبقه اول، تنها بخش محدودی به آشپزخانه، سرویس بهداشتی و فضای دسترسی اختصاص یافت و قسمت عمده سطح طبقه بهعنوان حیاط مرتفع و فضای باز خانوادگی در نظر گرفته شد. این تصمیم، پاسخی به حذف حیاط متعارف در طبقه همکف بود و امکان استفاده از فضای باز را برای دورهمی، استراحت، پذیرایی از مهمان و فعالیتهای روزمره خانواده فراهم کرد.
بازآفرینی حیاط در ارتفاع
سطح اشغال بالای طبقه همکف، امکان شکلگیری یک حیاط مستقل و قابل استفاده را محدود میکرد. به همین دلیل، حیاط به طبقه فوقانی منتقل شد و به بخشی از جریان زندگی خانه تبدیل گردید.
این فضای باز صرفاً یک تراس وسیع نیست، بلکه ادامهای از فضاهای داخلی و بستری برای تجربه زندگی در فضای آزاد است. انتقال حیاط به ارتفاع، ضمن تأمین نیاز خانواده به فضای خصوصی، موجب افزایش کیفیت فضایی پروژه و شکلگیری سیمایی متفاوت برای ساختمان شد.
آجر مشبک؛ پاسخی به امنیت و حریم خصوصی
یکی از موضوعات اصلی در طراحی نما، تأمین امنیت و حریم خصوصی پنجرههای رو به معبر بود. خواسته اولیه، نصب حفاظی سرتاسری در مقابل پنجرهها بود؛ اما استفاده از حفاظ فلزی میتوانست کیفیت بصری نما را کاهش دهد.
در پاسخ به این مسئله، پوستهای از آجرهای مشبک در مقابل پنجرهها طراحی شد. این پوسته نیمهشفاف، ضمن کنترل دید مستقیم از خیابان و افزایش امنیت، عبور نور طبیعی و جریان هوا را امکانپذیر میکند. استفاده از آجر مشبک همچنین اجازه داد ابعاد پنجرهها بزرگتر در نظر گرفته شود، بدون آنکه حریم فضای داخلی از بین برود.
تکرار این الگوی آجری در ترازهای مختلف نما، آن را از یک راهکار عملکردی به عنصر هویتی پروژه تبدیل کرده است؛ عنصری که در طول روز با تغییر نور و سایه، چهرههای متفاوتی به ساختمان میبخشد.
زبان مادی نما
ترکیب آجر گرمرنگ، آجر مشبک و سنگ تراورتن روشن، زبان اصلی نمای خانه آرام را شکل میدهد. سطوح سنگی، قاب کلی ساختمان را تعریف میکنند و بخشهای آجریِ فرورفته با ایجاد عمق و سایه، از یکنواختی نما میکاهند.
ورودی ساختمان نیز در فضایی عقبنشسته طراحی شده است تا میان معبر عمومی و فضای خصوصی خانه، آستانهای مشخص و آرام ایجاد شود. ترکیب مصالح، تناسب بازشوها و بازی نور بر سطح آجرها، نمایی ساده اما متغیر به وجود آورده است که با مقیاس و زمینه مسکونی پروژه هماهنگی دارد.
خانه آرام تلاشی است برای پاسخدادن به محدودیتهای یک زمین کوچک و سازهای نیمهاجرا، بدون حذف کیفیتهایی مانند حیاط، نور، امنیت، حریم خصوصی و ارتباط با فضای باز؛ خانهای که حیاط ازدسترفته در طبقه همکف را در ارتفاع بازآفرینی میکند
